An t-aistriú aeráide a mhaoiniú

Príomhshruthú an athraithe aeráide i gcaiteachas an Aontais

Tacaíonn an tAontas go láidir leis an aistriú chuig geilleagar ísealcharbóin atá níos tíosaí ar acmhainní agus níos inbhuanaithe. Is cuid é seo d’iarrachtaí an Aontais a spriocanna aeráide agus fuinnimh a ghnóthú i gcomhréir le Comhaontú Pháras agus le spriocanna forbartha inbhuanaithe 2030 na Náisiún Aontaithe.

Chun spriocanna aeráide, comhshaoil agus inbhuanaitheacht shóisialta a bhaint amach, tá gá le mórinfheistíochtaí príobháideacha agus poiblí.

Cé go raibh dúshláin thromchúiseacha sláinte, airgeadais agus eacnamaíocha mar thoradh ar phaindéim COVID-19, tá deis ann leis an téarnamh ón bpaindéim atógáil ar bhealach níos fearr agus níos inbhuanaithe ach beartais phoiblí atá fabhrach don ghníomhú ar son na haeráide a neartú, mar shampla:

• praghsáil carbóin
• fóirdheontais atá díobhálach don chomhshaol agus neamhéifeachtúil ó thaobh an gheilleagair a dhíspeagadh
• bogadh i dtreo infheistíochtaí inbhuanaithe

Faoi phlean téarnaimh an Aontais, Next Generation EU (NGEU), tá 37% de €672.5 billiún na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta á chaitheamh ar chuspóirí a bhaineann leis an aeráid. Is é 30%an sprioc fhoriomlán aeráide maidir le méid iomlán an chaiteachais ó bhuiséad fadtéarmach an Aontais do 2021-2027.

• Plean téarnaimh don Eoraip
• Buiséad fadtéarmach an Aontais 2021-2027

Beartas an Aontais maidir le maoiniú inbhuanaithe

Infheistíocht phríobháideach a ghiaráil

Le go n-éireoidh leis an aistriú glas ní mór infheistíocht phríobháideach a chur ar aghaidh, mar chomhlánú ar mhaoiniú poiblí.

Ó d’fhoilsigh an Coimisiún a phlean gníomhaíochta 10 bpointe um fhorbairt inbhuanaithe i mí an Mhárta 2018, tá forais a bheartais maidir le maoiniú inbhuanaithe leagtha síos ag an Aontas.

I mí Dheireadh Fómhair 2019, chuaigh an tAontas agus a Bhallstáit i gcomhar le tríú tíortha chun ardán idirnáisiúnta nua maidir le maoiniú inbhuanaithe a sheoladh. Is é is aidhm don ardán seo níos mó caipiteal príobháideach a chur i dtreo infheistíochtaí a bheidh inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de.

In éineacht lena Chomhaontú Glas don Eoraip, a cuireadh i láthair i mí na Nollag 2019, d’fhógair an Coimisiún go gcuirfeadh sé straitéis athnuaite maidir le maoiniú inbhuanaithe ar aghaidh. I mí Iúil 2021, mhol an Coimisiún an straitéis nua chun dul i ngleic leis an athrú aeráide agus, ag an am céanna, infheistíocht i ngeilleagar níos inbhuanaithe a mhéadú.

• Ardán idirnáisiúnta maidir le maoiniú inbhuanaithe (an Coimisiún Eorpach)
• Plean gníomhaíochta maidir le fás inbhuanaithe a mhaoiniú (an Coimisiún Eorpach)
• Straitéis an Aontais Eorpaigh maidir le maoiniú inbhuanaithe (an Coimisiún Eorpach)

An plean gníomhaíochta um maoiniú inbhuanaithe a chur chun feidhme

In 2019 agus 2020, ghlac an Chomhairle reachtaíocht chun caipiteal príobháideach a dhíriú ar infheistíochtaí níos inbhuanaithe ar an margadh caipitil trí:

• oibleagáidí trédhearcachta ar idirghabhálaithe airgeadais a fheabhsú chun tosca comhshaoil, sóisialta agus rialachais a ionchorprú ina gcuid próiseas measúnaithe riosca
• catagóir nua tagarmharcanna le haghaidh infheistíochtaí inbhuanaithe a chruthú chun cuidiú le hinfheisteoirí lorg carbóin a gcuid infheistíochtaí a chur i gcomparáid le chéile
• córas aicmithe aontaithe an Aontais (‘tacsanomaíocht’) a bhunú maidir le gníomhaíochtaí eacnamaíocha inbhuanaithe

• Airgeadas inbhuanaithe: córas aicmiúcháin uile-Aontais glactha ag an gComhairle (preaseisiúint, an 15 Aibreán 2020)

I mí an Mheithimh 2019, d’fhoilsigh an Coimisiún treoirlínte neamhcheangailteacha chun cabhrú le cuideachtaí faisnéis neamhairgeadais ábhartha a nochtadh ar bhealach níos comhsheasmhaí agus níos inchomparáide.

• Treoirlínte maidir le tuairisciú neamhairgeadais (an Coimisiún Eorpach)

An Rialachán maidir le Tacsanomaíocht

In Aibreán 2020, ghlac an Chomhairle rialachán lena leagtar amach córas aicmiúcháin uile-Aontais, nó ‘tacsanomaíocht’, lena gcuirfear teanga choiteann ar fáil do ghnólachtaí agus d’infheisteoirí chun na gníomhaíochtaí eacnamaíocha sin a mheastar a bheith inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de a shainaithint.

Ó shin i leith, tá dhá ghníomh tharmligthe glactha ag an gCoimisiún Eorpach faoi chuimsiú rialachán tacsanomaíochta an Aontais. I measc nithe eile, bhunaigh sé critéir scagtha theicniúla le haghaidh na rudaí seo a leanas:

• a chinneadh cé acu a rannchuidíonn nó nach rannchuidíonn gníomhaíocht eacnamaíoch go mór leis an athrú aeráide a mhaolú nó leis an oiriúnú dó
• an manna ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ lena gcinntítear nach mbeidh tionchar diúltach suntasach ag gníomhaíocht eacnamaíoch ar leith ar an gcomhshaol

Rialachán maidir le bannaí glasa Eorpacha

I mí Dheireadh Fómhair 2023, ghlac an Chomhairle rialachán lena gcruthaítear caighdeán do bhannaí glasa Eorpacha.

Leagtar síos sa rialachán ceanglais aonfhoirmeacha d’eisitheoirí bannaí ar mian leo an t-ainmniú ‘bannaí glasa Eorpacha’ nó ‘EuGB’ a thabhairt ar bhannaí a mhaíonn siad a bheith inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de.

Bunaítear córas leis chun eintitis atá ag gníomhú mar athbhreithneoirí seachtracha i leith bannaí glasa Eorpacha a chlárú agus a mhaoirsiú agus chun maoirseacht eisitheoirí bannaí glasa Eorpacha a rialáil.

Ní mór gach fáltas ó bhannaí glasa Eorpacha a infheistiú i ngníomhaíochtaí eacnamaíocha atá ailínithe le tacsanomaíocht an Aontais le haghaidh gníomhaíochtaí inbhuanaithe. I gcás na n-earnálacha sin nach gcumhdaítear go fóill le tacsanomaíocht an Aontais agus i gcás gníomhaíochtaí an-sonrach áirithe beidh lamháil solúbthachta 15% ann.

• Bannaí glasa Eorpacha: rialachán nua glactha ag an gComhairle chun airgeadas inbhuanaithe a chur chun cinn (preaseisiúint, an 24 Deireadh Fómhair 2023)

Ranníocaíocht an Aontais leis an maoiniú don aeráid

Is iad an tAontas agus a Bhallstáit a chuireann an chuid is mó den mhaoiniú poiblí ar fáil don aeráid.

In 2024, chaith an tAontas agus a 27 mBallstát €31.7 billiún ó fhoinsí poiblí ar mhaoiniú don aeráid agus chuir siad suim bhreise €11 bhilliún de mhaoiniú príobháideach ar fáil chun tacú le tíortha i mbéal forbartha a n-astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú agus oiriúnú d’iarmhairtí an athraithe aeráide. Rinneadh leath den chistiú poiblí don aeráid le haghaidh tíortha i mbéal forbartha a thiomnú don oiriúnú don athrú aeráide nó don ghníomhaíocht thrasnach (a bhaineann le tionscnaimh um maolú ar an athrú aeráide agus um oiriúnú dó araon) i dtíortha i mbéal forbartha.

Is cuid thábhachtach de Chomhaontú Pháras 2015 í an ranníocaíocht leis an maoiniú don aeráid. Leagadh síos sa chomhaontú mar sprioc $100 billiún a shlógadh in aghaidh na bliana le haghaidh ranníocaíocht na dtíortha forbartha leis an maoiniú idirnáisiúnta don aeráid go dtí 2025.

• Figiúirí 2024 maidir le maoiniú idirnáisiúnta don aeráid foilsithe ag an gComhairle (preaseisiúint, an 27 Deireadh Fómhair 2025)
• Maoiniú idirnáisiúnta don aeráid (an Coimisiún Eorpach)

Féach freisin