Rochtain níos fearr ar r-fhianaise i ngleic na coireachta

Céard is r-fhianaise ann?

Níl aon ghné den tsochaí nach bhfuil á sainmhíniú as an nua ag an réabhlóid dhigiteach agus ní taise don choiriúlacht é. Is mó agus is mó coirpeach ag úsáid na teicneolaíochta lena gcuid cionta a phleanáil agus a chur i gcrích. Fágann sin gur mó agus gur mó an seasamh a bhíonn ag na húdaráis ar an r-fhianaise agus iad ag iarraidh breith ar choirpigh agus iad a ionchúiseamh.

Is éard is fianaise leictreonach, nó ‘r-fhianaise’ ann, sonraí digiteacha a úsáidtear chun cionta coiriúla a imscrúdú agus a ionchúiseamh.

Airítear leis sin:

• ríomhphoist
• téacsanna nó inneachar as feidhmchláir theachtaireachta
• ábhar closamhairc
• eolas faoi chuntas ar líne an úsáideora

Is féidir sonraí den chineál sin a úsáid chun duine a shainaithint nó chun breis eolais a fháil faoi ghníomhaíochtaí an duine sin.

Sa ré dhigiteach, is mó agus is mó an leas atá á bhaint ag coirpigh as teic-sheirbhísí agus teic-uirlisí le coireanna a phleanáil agus a chur i gcrích. Ós amhlaidh atá, ní féidir a bheith in éagmais na r-fhianaise feasta: bíonn sonraí digiteacha i gceist anois in 85% d’imscrúduithe coiriúla.

An fhadhb atá leis an rochtain trasteorann ar r-fhianaise

Agus r-fhianaise á rochtain, is féidir é a bheith ina phróiseas fadálach casta mar gur minic á stóráil i dtír eile í. Déanann soláthraithe seirbhíse ar líne sonraí na n-úsáideoirí a stóráil i bhfreastalaithe a d’fhéadfadh a bheith lonnaithe i dtíortha éagsúla laistigh agus lasmuigh den Aontas.

Fágann sin gur deacra go mór ag na húdaráis bhreithiúnacha r-fhianaise a bhailiú mar go mbíonn próiseas fadálach casta i gceist chun í a rochtain.

Déantar iarraidh thrasteorann ar r-fhianaise i mbreis agus 50% d’imscrúduithe coiriúla.

Mar a fheabhsóidh na rialacha rochtain ar r-fhianaise

In Aibreán na bliana 2018, agus arna iarraidh don Chomhairle Eorpach agus don Chomhairle, a mhol an Coimisiún Eorpach rialacha nua chun gur fusa agus gasta ag na húdaráis r-fhianaise a rochtain, gan beann ar shuíomh na sonraí.

De réir an chéad togra ón gCoimisiún, cheadódh na rialacha nua do na húdaráis bhreithiúnacha i mBallstát amháin iarraidh dhíreach rochtana ar r-fhianaise a dhéanamh ar gach soláthraí seirbhíse a thairgeann seirbhísí san Aontas agus atá bunaithe i mBallstát eile nó a bhfuil ionadaíocht thar a cheann i mBallstát eile.

Chuirfeadh sin dlús leis an iarraidh rochtana mar nár ghá í a chur faoi bhráid na n-údarás sa Bhallstát eile.

In dhá thogra reachtacha atá na rialacha atá á moladh le fáil:

• rialachán maidir le horduithe Eorpacha chun fianaise a thabhairt ar aird agus orduithe caomhnaithe Eorpacha i gcomhair fianaise leictreonach in ábhair choiriúla
• treoir lena leagtar síos rialacha comhchuibhithe maidir le hionadaithe dlíthiúla a cheapadh chun críoch fianaise a bhailiú in imeachtaí coiriúla

An 25 Eanáir 2023, dhearbhaigh an Chomhairle an comhaontú le Parlaimint na hEorpa maidir leis an dá thogra reachtacha.

Rialachán maidir le horduithe chun fianaise a thabhairt ar aird agus orduithe caomhnaithe

Fágfaidh an rialachán maidir le horduithe chun fianaise a thabhairt ar aird agus orduithe caomhnaithe i gcomhair r-fhianaise go mbeidh na húdaráis in ann rochtain a fháil ar shonraí a stóráiltear, gan beann ar an áit a stóráiltear iad.

Fágfaidh an t-ordú chun fianaise a thabhairt ar airdgo mbeidh údarás breithiúnach an Bhallstáit in ann iarraidh dhíreach rochtana ar r-fhianaise a dhéanamh ar sholáthraí seirbhíse atá bunaithe i mBallstát eile nó a bhfuil ionadaíocht thar a cheann i mBallstát eile. Beidh ar an soláthraí seirbhíse freagra a thabhairt laistigh de 10 lá, nó laistigh de 6 uair an chloig i gcás éigeandála.

Fágfaidh an t-ordú caomhnaithe nach scriosfaidh an soláthraí seirbhíse aon r-fhianaise agus an t-ordú chun fianaise a thabhairt ar aird á phróiseáil.

Bunaithe ar phrionsabail arb ann dóibh cheana, maidir leis an aitheantas frithpháirteach i measc na mBallstát, a bheidh na rialacha nua. Ó tharla nach gcumhdaítear sonraí ó idircheapadh teileachumarsáide fíor-ama sna rialacha atá á moladh, ní bheidh feidhm acu ach i dtaca le sonraí stóráilte.

Treoir maidir le hionadaithe dlí

Ceanglóidh an treoir maidir le hionadaithe dlíthiúla ar gach soláthraí seirbhíse nach bhfuil bunaithe san Aontas ach a thairgeann seirbhísí san Aontas ionadaí dlíthiúil a cheapadh. Beidh an t-ionadaí sin freagrach as cinntí agus orduithe a fháil, a ghlacadh agus a fhorfheidhmiú. Is é is cuspóir leis sin a chinntiú gurb iad na hoibleagáidí céanna maidir le rochtain ar r-fhianaise a leagfar ar gach soláthraí seirbhíse a bheidh ag feidhmiú laistigh den Aontas.

Idirbheartaíocht idirnáisiúnta

I mí an Mheithimh 2019, thug an Chomhairle údarú don Choimisiún Eorpach an méid seo a leanas a dhéanamh:

• comhaontú a chaibidil thar ceann an Aontais leis na Stáit Aontaithe maidir le rochtain trasteorann ar r-fhianaise
• páirt a ghlacadh sa chaibidlíocht le Comhairle na hEorpa ar an dara prótacal breise a ghabhann le Coinbhinsiún Bhúdaipeist maidir le Cibearchoireacht

Comhaontú AE-SAM

Cuireadh tús leis an gcaibidlíocht leis na Stáit Aontaithe i mí Mheán Fómhair 2019 chun rochtain trasteorann ar r-fhianaise a éascú maidir le comhar breithiúnach in ábhair choiriúla agus tá an chaibidlíocht sin ar siúl faoi láthair.

Faoi láthair, oibríonn soláthraithe seirbhíse atá bunaithe sna Stáit Aontaithe i gcomhar leis na húdaráis Eorpacha um fhorfheidhmiú an dlí trí chomhar díreach ar bhonn deonach nó trí nósanna imeachta um chúnamh frithpháirteach dlí (MLA).

Ní i gcónaí a cheadaíonn dlí na Stát Aontaithe do sholáthraithe seirbhíse freagairt go díreach ar iarrataí Eorpacha ar r-fhianaise a rochtain. Chiallódh comhaontú idir an tAontas Eorpach agus na Stáit Aontaithe go mbeadh an comhar níos éasca agus go mbeadh coimircí láidre i bhfeidhm chun cearta bunúsacha a chosaint.

Cuireann an Coimisiún an Chomhairle ar an eolas go tréimhsiúil faoin dul chun cinn atá déanta maidir leis an gcaibidlíocht sin.

An dara prótacal breise a ghabhann le Coinbhinsiún Bhúdaipeist maidir le Cibearchoireacht

Ghlac Comhairle na hEorpa an dara prótacal breise a ghabhann le Coinbhinsiún Bhúdaipeist maidir le Cibearchoireacht an 17 Samhain 2021. Is é is aidhm don phrótacal an méid seo a leanas a leagan síos:

• forálacha le haghaidh córas níos éifeachtúla maidir le cúnamh frithpháirteach dlí (MLA)
• forálacha maidir le comhar díreach le soláthraithe seirbhíse i dtíortha eile atá ina bpáirtithe sa Choinbhinsiún
• creat agus coimircí le haghaidh cuardaigh thar theorainneacha a leathnú

Tá coimircí láidre agus ceanglais cosanta sonraí láidre sa phrótacal. Is é an buntáiste a bhaineann le comhaontú den sórt sin go bhféadfaí é a chur i bhfeidhm ar fud an domhain.

Ní féidir leis an Aontas an prótacal a shíniú ná a dhaingniú toisc nach féidir ach le stáit a bheith ina bpáirtithe ann. Sin an fáth ar thug an tAontas údarú do na Ballstáit an prótacal a shíniú (an 5 Aibreán 2022) agus a dhaingniú (an 14 Feabhra 2023).

• Rochtain ar r-fhianaise: Údarú tugtha ag an gComhairle do na Ballstáit comhaontú idirnáisiúnta a dhaingniú (preaseisiúint, an 14 Feabhra 2023)
• Rochtain ar r-fhianaise: Údarú tugtha ag an gComhairle do na Ballstáit comhaontú idirnáisiúnta a shíniú (preaseisiúint, an 5 Aibreán 2022)
• Sainordú tugtha ag an gComhairle don Choimisiún chun caibidlíocht a dhéanamh i leith comhaontuithe idirnáisiúnta maidir le r-fhianaise in ábhair choiriúla (preaseisiúint, an 6 Meitheamh 2019)