Kwalità tal-arja

Tniġġis tal-arja fl-UE

It-tniġġis tal-arja huwa kawża ewlenija ta' mard u mwiet bikrija fl-Ewropa. Il-materja partikolata fina (PM_2.5) b'mod partikolari tista' tidħol fil-fond fil-pulmuni u fil-fluss tad-demm u hija responsabbli għall-ogħla numru ta' mwiet bikrija fl-Ewropa.

Fl-2022, it-tniġġis tal-arja kkawża madwar 350 000 mewta prematura fl-Ewropa, inkluż 239 000 mewta minħabba l-PM_2.5 biss. Dan jaqbeż b'aktar minn 11-il darba l-għadd ta' persuni li jitilfu ħajjithom f'inċidenti tat-traffiku (20 634 fl-2022).

Mill-1990, l-emissjonijiet ta' sustanzi niġġiesa tal-arja fl-UE naqsu, iżda l-livelli tat-tniġġis għadhom jaqbżu l-istandards rakkomandati. Skont l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, fl-2023, 94% tan-nies li jgħixu fil-bliet tal-UE kienu esposti għal konċentrazzjonijiet ta' PM_2.5 ogħla mill-aħħar livelli tal-linji gwida dwar il-kwalità tal-arja tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO).

Kif l-UE tindirizza t-tniġġis tal-arja

Sa mis-snin 80 l-UE kellha miżuri stretti fis-seħħ biex tnaqqas it-tniġġis tal-arja.

L-atti leġiżlattivi ewlenin jistabbilixxu:

• standards tal-kwalità tal-arja għall-arja (ambjentali) ta' barra
• miri nazzjonali għat-tnaqqis tal-emissjonijiet tas-sustanzi niġġiesa tal-arja ewlenin

F'Ottubru 2024, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill adottaw direttiva li tistabbilixxi standards aġġornati tal-kwalità tal-arja madwar l-UE. Ir-regoli l-ġodda stabbilew valuri ta' limitu vinkolanti għall-2030 bħala pass intermedju lejn il-kisba tal-objettiv ta' tniġġis żero u jikkontribwixxi għal ambjent ħieles mis-sustanzi tossiċi fl-UE sal-2050.

Ħafna atti legali oħra jgħinu wkoll biex tittejjeb il-kwalità tal-arja fl-UE, bħar-regoli dwar l-emissjonijiet tal-gassijiet serra fis-setturi ekonomiċi kollha, l-istandards tal-vetturi Euro 7 u r-regoli dwar l-emissjonijiet industrijali.

Regoli ġodda tal-UE dwar il-kwalità tal-arja

Id-direttiva l-ġdida tal-UE dwar il-kwalità tal-arja ((UE) 2024/2881) għaqqdet u ssostitwiet id-direttivi preċedenti dwar il-kwalità tal-arja (2004/107/KE u 2008/50/KE).

Tappoġġa l-għan tal-Patt Ekoloġiku Ewropew li t-tniġġis tal-arja, tal-ilma u tal-ħamrija jitnaqqas għal livelli li ma jibqgħux ta' ħsara sal-2050.

L-istati membri tal-UE għandhom jinkorporaw id-direttiva fid-dritt nazzjonali sal-11 ta' Diċembru 2026.

Il-bidliet ewlenin jinkludu:

• standards tal-kwalità tal-arja tal-UE aktar stretti għall-2030, eqreb lejn il-linji gwida tad-WHO tal-2021, li jirriflettu l-aħħar xjenza dwar kif it-tniġġis tal-arja jaffettwa s-saħħa

• dritt ġdid biex in-nies jitolbu kumpens jekk saħħithom issirilha ħsara minħabba ksur tar-regoli

• Kwalità tal-arja: il-Kunsill jagħti l-approvazzjoni finali biex jissaħħu l-istandards fl-UE (stqarrija għall-istampa, 14 ta' Ottubru 2024)

Standards tal-kwalità tal-arja aktar b'saħħithom

Id-direttiva l-ġdida tistabbilixxi standards tal-kwalità tal-arja aktar stretti għal 13-il sustanza niġġiesa għall-2030, inklużi l-PM_2.5, il-PM₁₀, id-diossidu tan-nitroġenu u l-ożonu. L-istandard ikopri l-limiti tal-emissjonijiet, l-obbligi tat-tnaqqis tal-esponiment medju u l-livelli limiti ta' allert, fost affarijiet oħra.

Għall-materja partikolata fina (PM_2.5), il-valur ta' limitu annwali ser jitnaqqas b'aktar min-nofs sal-2030:

• standard preċedenti tal-UE: 25 µg/m³
• l-standard ġdid tal-UE: 10 µg/m³
• il-linja gwida tad-WHO: 5 µg/m³

Il-limiti aktar stretti mistennija li jnaqqsu l-imwiet prematuri marbuta mal-PM_2.5 b'75% fi żmien 10 snin.

Il-Kummissjoni trid tirrieżamina regolarment l-evidenza xjentifika biex tivverifika jekk l-istandards riveduti tal-kwalità tal-arja humiex effettivi fil-protezzjoni tas-saħħa.

Taħt ċerti kundizzjonijiet, l-istati membri jistgħu jitolbu posponiment tal-iskadenza għall-konformità mal-valuri ta' limitu tal-kwalità tal-arja.

Aċċess għall-ġustizzja u dritt għal kumpens

Ir-regoli l-ġodda jsaħħu d-dritt għall-arja nadifa u l-aċċess għall-ġustizzja. In-nies u l-organizzazzjonijiet, inkluż l-NGOs, b'interess suffiċjenti jistgħu jikkontestaw kif tiġi implimentata d-direttiva.

Għall-ewwel darba, l-istati membri tal-UE jridu jiżguraw li n-nies ikunu jistgħu jitolbu u jiksbu kumpens meta tkun saret ħsara għas-saħħa tagħhom b'riżultat ta' ksur intenzjonat jew negliġenti tar-regoli nazzjonali li jittrasponu d-direttiva.

Ippjanar u monitoraġġ aħjar

Meta l-livelli ta' sustanzi niġġiesa jaqbżu l-valuri ta' limitu u dawk fil-mira, id-direttiva tirrikjedi li l-istati membri jistabbilixxu pjanijiet direzzjonali u pjanijiet oħra dwar il-kwalità tal-arja. Huma jridu jieħdu miżuri xierqa biex inaqqsu t-tniġġis u jżommu l-perjodu ta' superament qasir kemm jista' jkun.

Barra minn hekk, id-direttiva ssaħħaħ ir-rekwiżiti għall-monitoraġġ u l-immudellar tal-kwalità tal-arja. Data aħjar ser tgħin lill-awtoritajiet jimmaniġġaw il-kwalità tal-arja, jippjanaw miżuri ta' prevenzjoni u jinfurzaw ir-regoli b'mod aktar effettiv.

Tniġġis transfruntier u informazzjoni pubblika

It-tniġġis tal-arja spiss jaqsam il-fruntieri, għalhekk l-istati membri għandhom jikkooperaw biex jidentifikaw is-sorsi tat-tniġġis tal-arja u l-miżuri meħtieġa biex jindirizzawhom, u biex jippjanaw azzjoni koordinata.

Għandhom iżidu wkoll l-isforzi tagħhom biex jinfurmaw lill-pubbliku dwar il-kwalità tal-arja.