Armenja
Ir-relazzjonijiet tal-UE mal-Armenja huma msejsa fuq il-Ftehim ta' Sħubija Komprensiv u Msaħħaħ bejn l-UE u l-Armenja, fis-seħħ mill-2001. L-UE hija sieħba ewlenija għall-aġenda ta' riforma tal-Armenja u l-akbar donatriċi tal-pajjiż.
Sħubija tal-Lvant
L-UE tikkoopera mal-Armenja fil-qafas tal-Politika Ewropea tal-Viċinat u d-dimensjoni reġjonali tal-Lvant tagħha, is-Sħubija tal-Lvant.
Ftehim ta' Sħubija Komprensiv u Msaħħaħ bejn l-UE u l-Armenja
Ir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Armenja huma bbażati fuq Ftehim ta' Sħubija Komprensiv u Msaħħaħ (CEPA), li ġie ffirmat f'Novembru 2017, fil-marġni tal-ħames summit tas-Sħubija tal-Lvant.
Dan daħal fis-seħħ bis-sħiħ f'Marzu 2021, wara r-ratifika mir-Repubblika tal-Armenja, l-istati membri kollha tal-UE u l-Parlament Ewropew.
Il-ftehim jipprovdi qafas għall-Unjoni Ewropea u l-Armenja biex ikomplu jaħdmu flimkien għall-benefiċċju taċ-ċittadini Armeni.
Permezz tal-ftehim, l-Armenja kkommettiet ruħha li ssegwi aġenda ta' riforma komprensiva bbażata fuq id-demokrazija, it-trasparenza u l-istat tad-dritt – b'mod partikolari l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, ir-riforma tal-ġudikatura u t-tisħiħ tar-responsabbiltà tagħha lejn iċ-ċittadini, u l-iżgurar ta' opportunitajiet ekonomiċi, ta' impjieg u soċjali ugwali għal kulħadd.
Il-ftehim jippermetti wkoll kooperazzjoni aktar b'saħħitha f'setturi bħall-enerġija, it-trasport, l-ambjent u l-kummerċ.
F'Diċembru 2025, l-UE u l-Armenja adottaw aġenda strateġika ġdida għas-sħubija UE-Armenja, li timmarka pass 'il quddiem importanti fl-approfondiment tal-kooperazzjoni politika, ekonomika u settorjali bejn iż-żewġ sħab.
- Ftehim ta' Sħubija Komprensiv u Msaħħaħ bejn l-UE u l-Armenja (ġurnal uffiċjali tal-UE)
- L-UE u l-Armenja jadottaw aġenda strateġika ġdida biex japprofondixxu s-sħubija (Kummissjoni Ewropea)
- Sħubija tal-Lvant
Kunsill ta' Sħubija
Il-Kunsill ta' Sħubija huwa l-ogħla istituzzjoni formali stabbilita skont il-Ftehim ta' Sħubija Komprensiv u Msaħħaħ bejn l-UE u l-Armenja, u jissorvelja l-implimentazzjoni tal-ftehim.
Is-sitt Kunsill ta' Sħubija bejn l-UE u l-Armenja sar fit-2 ta' Diċembru 2025. Il-Kunsill eżamina l-implimentazzjoni tal-Ftehim Imsaħħaħ ta' Sħubija u Kooperazzjoni bejn l-UE u l-Armenja u ddiskuta d-djalogu politiku bilaterali b'mod li kopra r-riforma, id-demokrazija, l-istat tad-dritt u d-drittijiet tal-bniedem.
Djalogu dwar il-viża
Il-ftehim għall-faċilitazzjoni tal-viża bejn l-UE u l-Armenja daħal fis-seħħ f'Jannar 2014. Dan il-ftehim inaqqas it-tariffi tal-viża għaċ-ċittadini Armeni u jneħħi t-tariffi għal ċertu kategoriji ta' applikanti.
F'Settembru 2024, l-UE nediet djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża mal-Armenja biex tappoġġa lill-Armenja fl-għan fit-tul tagħha li tikseb reġim ta' vjaġġar mingħajr viża mal-UE.
Proċess ta' normalizzazzjoni bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan
Appoġġ għall-paċi
L-UE tappoġġa bis-sħiħ in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan, abbażi tar-rikonoxximent reċiproku tas-sovranità, l-integrità territorjali u l-invjolabbiltà tal-fruntieri ta' xulxin, f'konformità mad-Dikjarazzjoni ta' Alma-Ata tal-1991.
L-UE ilha snin taħdem maż-żewġ partijiet u mas-sħab internazzjonali biex toħloq il-kundizzjonijiet li jwasslu għal paċi dejjiema, bl-involviment personali ta' presidenti konsekuttivi tal-Kunsill Ewropew u bl-isforzi persistenti tar-Rappreżentant Għoli għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta' Sigurtà u tar-Rappreżentant Speċjali tal-UE għall-Kawkasu tan-Nofsinhar u l-kriżi fil-Georgia.
F'Awwissu 2025, l-UE laqgħet bi pjaċir l-inizjalar tat-trattat ta' paċi bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan u l-iffirmar ta' dikjarazzjoni politika. Dan il-ftehim bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan jimmarka pass sinifikanti biex jintemmu għexieren ta' snin ta' kunflitt.
L-UE tinsab lesta tinvesti fil-konnettività reġjonali u fi ftuħ sħiħ, biex l-ewwel qabel kollox jibbenefikaw il-popolazzjonijiet maqsumin minn legati ta' kunflitt, u biex ir-reġjun jitqarreb lejn paċi, stabbiltà u prosperità sostenibbli.
- Dikjarazzjoni konġunta mill-President Costa tal-Kunsill Ewropew u l-President von der Leyen tal-Kummissjoni Ewropea dwar l-inizjalar tat-Trattat ta' Paċi bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan u dwar id-dikjarazzjoni bejn il-President Aliyev u l-Prim Ministru Pashinyan f'Washington DC (stqarrija għall-istampa, 8 ta' Awwissu 2025)
- Armenja/Ażerbajġan: Dikjarazzjoni mir-Rappreżentant Għoli f'isem l-Unjoni Ewropea dwar l-inizjalar tat-Trattat ta' Paċi bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan (stqarrija għall-istampa, 8 ta' Awwissu 2025)
- Rappreżentant Speċjali tal-UE għall-Kawkasu tan-Nofsinhar (Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna)
Missjonijiet ċivili fl-Armenja
L-UE stabbiliet żewġ missjonijiet ċivili fl-Armenja taħt il-Politika ta' Sigurtà u ta' Difiża Komuni (PSDK):
- Missjoni Ċivili fl-Armenja (EUMA)
- Missjoni ta' Sħubija fl-Armenja (EUPM Armenia)
Missjoni Ċivili fl-Armenja (EUMA)
Fit-23 ta' Jannar 2023, il-Kunsill qabel li jistabbilixxi l-Missjoni Ċivili fl-Armenja (EUMA). L-għan tal-missjoni huwa li tikkontribwixxi għal:
- l-istabbiltà fiż-żoni tal-fruntiera tal-Armenja u l-Ażerbajġan
- it-tisħiħ tal-fiduċja fuq il-post
L-EUMA tnediet wara d-deċiżjoni tal-Kunsill tas-17 ta' Ottubru 2022 li jiġi stazzjonat tim ta' esperti fil-monitoraġġ fl-Armenja, tul il-fruntiera internazzjonali tagħha mal-Ażerbajġan, bl-għan li jissorveljaw u janalizzaw is-sitwazzjoni fir-reġjun, u jirrappurtaw dwarha.
Il-mandat tal-missjoni ser jibqa' attiv sa Frar 2027.
- Armenja: il-Kunsill jestendi l-mandat tal-missjoni ċivili tal-UE b'sentejn (stqarrija għall-istampa, 30 ta' Jannar 2025)
- Missjoni tal-UE fl-Armenja (EUMA)
Missjoni ta' Sħubija fl-Armenja (EUPM Armenia)
Il-Kunsill qabel li jistabbilixxi l-Missjoni ta' Sħubija tal-UE fl-Armenja (EUPM Armenia) fil-21 ta' April 2026. Il-missjoni, li tnediet fit-13 ta' Lulju 2026, tappoġġa lill-Armenja fl-indirizzar tal-isfidi ibridi, fosthom:
- it-theddid ċibernetiku
- il-manipulazzjoni tal-informazzjoni u interferenza minn barranin (FIMI)
- il-flussi finanzjarji illeċiti
L-EUPM Armenia ġiet stabbilita fuq talba tal-gvern Armen u tirrifletti l-impenn sod tal-UE li tappoġġa r-reżiljenza u l-istituzzjonijiet demokratiċi tal-pajjiż.
Il-missjoni ser ikollha mandat inizjali ta' sentejn.
Relazzjonijiet kummerċjali bejn l-UE u l-Armenja
Fl-2025 l-UE kienet it-tielet l-akbar sieħba kummerċjali tal-Armenja, dan jammonta għal 11.3% tal-kummerċ totali ta' merkanzija tal-Armenja, 7.9% tal-esportazzjonijiet tagħha u 13.5% tal-importazzjonijiet tagħha.
Lejn l-UE, l-Armenja primarjament tesporta oġġetti manifatturati u prodotti tal-minjieri.
L-UE tipprovdi lill-kumpaniji Armeni b'finanzjament, taħriġ u appoġġ għall-esportazzjoni għal swieq ġodda permezz tal-inizjattiva EU4Business. Mill-2009, ġew allokati aktar minn €473 miljun lill-kumpaniji, ġew appoġġati 25 000 intrapriża u nħolqu 900 impjieg ġdid.
Miżuri kummerċjali temporanji
Fl-24 ta' Settembru 2026, il-Kunsill adotta formalment miżuri temporanji ta' liberalizzazzjoni tal-kummerċ għal ċerti oġġetti li ġejjin mill-Armenja, wara restrizzjonijiet kummerċjali reċenti imposti mir-Russja.
Dan ir-regolament jissospendi d-dazji tal-importazzjoni fuq madwar 80% tal-esportazzjonijiet Armeni lejn l-UE, filwaqt li jkopri firxa wiesgħa ta' prodotti, inkluż ċerti prodotti agrikoli. Il-prodotti koperti jirrappreżentaw kważi 99% tal-esportazzjonijiet ta' frott frisk, ħaxix u pjanti mill-Armenja lejn ir-Russja u aktar minn 91% tal-esportazzjonijiet tagħha ta' xorb u spirti.
Il-miżuri ser japplikaw għal sentejn mid-dħul fis-seħħ tar-regolament. L-arranġament preferenzjali jġib miegħu ċerti kundizzjonijiet u jinkludi miżuri ta' salvagwardja biex jiġi protett is-suq tal-UE jekk l-importazzjonijiet jaffettwaw b'mod negattiv lill-produtturi tal-UE.
Ir-regolament għandu l-għan li jgħin lill-esportaturi Armeni jiddiversifikaw l-esportazzjonijiet tagħhom lejn l-UE u li jsaħħaħ ir-relazzjonijiet kummerċjali bejn l-UE u l-Armenja, skont l-objettivi tal-Ftehim ta' Sħubija Komprensiv u Msaħħaħ.
Assistenza finanzjarja
L-UE hija l-akbar donatur tal-Armenja u pprovdiet assistenza sostanzjali minn mindu l-pajjiż kiseb l-indipendenza.
L-UE qed tipprovdi wkoll assistenza teknika u finanzjarja biex tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tal-Ftehim ta' Sħubija Komprensiv u Msaħħaħ bejn l-UE u l-Armenja.
Pjan ta' reżiljenza u tkabbir
F'April 2024, l-UE ħabbret pjan ta' reżiljenza u tkabbir għall-Armenja biex tirfed l-aġenda l-ġdida ta' sħubija. L-għan huwa li tingħata spinta lill-aġenda ta' riforma soċjoekonomika tal-Armenja u li tiġi promossa l-konnettività reġjonali.
Il-pjan għandu valur ta' €270 miljun għall-perjodu 2024-2027 u għandu l-għan li jistimola l-investimenti fil-konnettività, ir-reżiljenza u l-iżvilupp tan-negozju.
Il-pjan ta' reżiljenza u tkabbir ser jiffoka fuq il-prijoritajiet li ġejjin:
- soċjetà Armena reżiljenti
- investiment fil-konnettività u n-negozji
- tqarrib tal-Armenja lejn l-Ewropa
Investimenti
L-UE qed tappoġġa lill-Armenja b'investimenti mmirati lejn it-titjib tal-ħajja taċ-ċittadini Armeni u t-trawwim tat-tkabbir ekonomiku u l-ħolqien tal-impjiegi. L-investimenti tal-UE jiffinanzjaw, pereżempju:
- ekonomija sostenibbli, innovattiva u kompetittiva (jiġifieri permezz ta' appoġġ dirett għal 30 000 SME)
- il-konnettività, l-iżvilupp soċjoekonomiku u l-kuritur bejn it- Tramuntana u n-Nofsinhar
- it-trasformazzjoni diġitali, l-innovazzjoni, ix-xjenza u t-teknoloġija
- l-effiċjenza enerġetika u l-karozzi tal-linja ekoloġiċi
- ir-reżiljenza fir-reġjuni tan-Nofsinhar
Skont l-istrateġija Global Gateway, l-investimenti tal-UE fl-Armenja huma mistennija li jilħqu €2.5 biljun u dan irawwem t-tkabbir inklużiv u l-konnettività.
Riformi u Soċjetà
L-UE tappoġġa l-iżvilupp u r-riformi soċjoekonomiċi fl-Armenja permezz tal-Istrument ta' Viċinat, ta' Kooperazzjoni għall-Iżvilupp u ta' Kooperazzjoni.
Permezz tal-fondi tagħha, l-UE tappoġġa r-riformi tal-governanza demokratika fl-Armenja, l-istat tad-dritt u l-promozzjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali. Tappoġġa r-riformi fis-settur tal-ġustizzja, tippromwovi l-indipendenza tal-ġudikatura, u tikkontribwixxi għat-titjib tal-infrastruttura.
L-UE tappoġġa inizjattivi tas-soċjetà ċivili li jippromwovu riformi kontra l-korruzzjoni u jaġixxu bħala gwardjani governattivi fl-Armenja.
L-UE qed tiffinanzja wkoll skambju u tranżitu aħjar tal-enerġija bejn l-Armenja u l-Georgia, parzjalment billi tgħaqqad lill-Armenja mal-grilja elettrika tal-UE.
Għajnuna umanitarja
B'riżultat tal-operazzjoni militari tal-Ażerbajġan fin-Nagorno-Karabakh f'Settembru 2023, aktar minn 121 000 Armen Karabakh ħarbu lejn l-Armenja.
Il-kunflitt bejn l-Armenja u l-Ażerbajġan wassal għal kriżi ta' spostament fir-reġjun, li ħalliet eluf ta' persuni fil-bżonn ta' appoġġ bażiku bħall-kenn, assistenza alimentari u aċċess għas-saħħa.
L-UE tkompli tipprovdi appoġġ umanitarju għal dawk spostati min-Nagorno-Karabakh. Mill-2020, l-Unjoni Ewropea allokat €40.4 miljun f'għajnuna umanitarja biex tipprovdi appoġġ ta' emerġenza għal dawk affettwati.
L-assistenza umanitarja tal-UE tinkludi ikel, oġġetti tal-iġjene u tad-dar, assistenza fi flus kontanti bi skopijiet multipli, kenn, edukazzjoni f'emerġenzi, appoġġ għas-saħħa, appoġġ psikosoċjali u tagħmir mediku.
L-operazzjonijiet ta' għajnuna umanitarja tal-UE jappoġġaw l-għajnuna għall-irkupru bikri biex jgħinu lill-persuni affettwati mill-kunflitti jibnu ħajjithom mill-ġdid billi jipprovdu taħriġ vokazzjonali, u jappoġġaw is-sistema soċjali nazzjonali mgħobbija b'piżijiet kbar fl-indirizzar tal-ħtiġijiet bażiċi ta' dawk li huma l-aktar vulnerabbli.
Il-finanzjament umanitarju mill-UE jingħata skont il-prinċipji umanitarji tal-umanità, in-newtralità, l-imparzjalità u l-indipendenza.
Appoġġ għall-forzi armati tal-Armenja
Bejn l-2024 u l- 2026, l-UE allokat €30 miljun permezz tal-Faċilità Ewropea għall-Paċi biex tappoġġa l-forzi armati tal-Armenja.
Din il-miżura ta' assistenza għandha l-għan li ssaħħaħ il-kapaċitajiet loġistiċi tal-forzi armati tal-Armenja, u tikkontribwixxi għall-protezzjoni mtejba tal-popolazzjoni ċivili fi kriżijiet u emerġenzi.
Għandha wkoll l-għan li tagħti spinta lir-reżiljenza tal-Armenja u taċċellera l-interoperabbiltà tal-forzi armati tagħha fil-każ tal-parteċipazzjoni futura possibbli tal-pajjiż f'missjonijiet u operazzjonijiet militari internazzjonali, inkluż dawk skjerati mill-UE.
Ara wkoll
L-aħħar reviżjoni: 24 ta' Settembru 2026