An gníomh um amhábhair chriticiúla

Cén fáth a bhfuil gá le gníomh um amhábhair chriticiúla?

Meastar go dtiocfaidh méadú as cuimse san Aontas ar an éileamh ar tháirmhiotail, ábhair cheallra, dúile tearc-chré agus ar nithe eile de réir mar a dhéanann an tAontas dífheistiú ó bhreoslaí iontaise agus é ag casadh i dtreo córais fuinnimh ghlain a dteastaíonn níos mó mianraí uathu.

Chun an t-aistriú glas a dhéanamh san Aontas, ní mór ceallraí, painéil ghréine, buanmhaighnéid, agus teicneolaíocht ghlan eile a tháirgeadh go háitiúil. Beidh gá le rochtain fhlúirseach ar raon amhábhar chun aghaidh a thabhairt ar an éileamh comhfhreagrach.

Ina theannta sin, tá amhábhair chriticiúla tábhachtach don Aontas maidir leis an méid seo a leanas:

Slabhraí luacha tionsclaíocha

Tá ceangal ag amhábhair neamhfhuinnimh le gach tionscal i ngach céim den slabhra soláthair.

Teicneolaíochtaí straitéiseacha, mar shampla an spás agus an chosaint

Braitheann dul chun cinn na teicneolaíochta agus méadú na cáilíochta saoil ar líon athraitheach méadaitheach amhábhar.

An aeráid, fuinneamh agus an comhshaol

Bíonn amhábhair ag teastáil ón teicneolaíocht ghlan, agus ní féidir iad a athsholáthar i bpainéil ghréine, tuirbíní gaoithe, feithiclí leictreacha agus soilsiú atá tíosach ar fuinneamh.

Tá táirgeadh áitiúil ríthábhachtach d’ollchóiriú chórais fuinnimh agus soghluaisteachta an Aontais, rud atá á thiomáint i bpáirt ag plean REPowerEU agus ag spriocanna an Aontais do 2035 maidir le hastaíochtaí mótarfheithiclí.

Gníomh an Aontais um amhábhair chriticiúla

I mí an Mhárta 2024, ghlac an Chomhairle an Gníomh Eorpach um Amhábhair Chriticiúla, toisc go bhfuiltear ag súil le méadú as cuimse ar an éileamh ar dhúile tearc-chré sna blianta amach romhainn.

Is amhábhair iad amhábhair chriticiúla (AÁCanna) a bhfuil ardtábhacht eacnamaíoch ag baint leo don Aontas, agus tá riosca ard ann go suaitear soláthar na n-amhábhar sin mar gheall ar chomhchruinniú a bhfoinsí agus easpa ionadaithe maithe inacmhainne.

Tá sé d’aidhm ag an ngníomh an méid seo a leanas a dhéanamh:

• soláthar amhábhar criticiúil an Aontais a mhéadú agus a éagsúlú
• an chiorclaíocht a neartú, an athchúrsáil san áireamh
• tacú le taighde agus nuálaíocht maidir le héifeachtúlacht acmhainní agus le forbairt ionadaithe

Neartóidh na rialacha nua uathriail straitéiseach na hEorpa leis.

• Uathriail straitéiseach: formheas críochnaitheach tugtha ag an gComhairle maidir leis an ngníomh um amhábhair chriticiúla (preaseisiúint, an 18 Márta 2024)

Cad is amhábhair ann agus cad chuige a n‑úsáidtear iad?

Tá miotail, mianraí agus amhábhair ina gcuid lárnach dár saol laethúil. Amhábhair chriticiúla a thugtar ar na hamhábhair sin arb iad is tábhachtaí ó thaobh an gheilleagair de agus a bhfuil ardriosca soláthair ag baint leo.

Tá amhábhair chriticiúla ríthábhachtach d’fheidhmiú agus do shláine réimse leathan éiceachóras tionsclaíoch.

34 amhábhar chriticiúla

Tá roinnt earnálacha thar a bheith straitéiseach maidir le cuspóirí fuinnimh in-athnuaite, digiteacha, spáis agus cosanta an Aontais.

As na 34 amhábhar chriticiúla a sainaithníodh, cruthaíodh liosta sonrach d’amhábhair straitéiseacha (féach na 17 n-amhábhar straitéiseacha i gcló dúbhuí thíos) a bhfuiltear ag súil go dtiocfaidh méadú as cuimse orthu ó thaobh soláthair de, a bhfuil ceanglais chasta táirgthe ag baint leo uile agus dá bhrí sin, a bhfuil riosca níos mó ag baint leo maidir le saincheisteanna soláthair.

Déanfar athbhreithniú rialta ar an liosta seo.

*Amhábhair straitéiseacha i measc na ndúl tearc-chré trom agus na ndúl tearc-chré éadrom: Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm, agus Ce

Cad chuige a n-úsáidtear amhábhair chriticiúla?

Úsáidtear amhábhair chriticiúla i ngach áit. Murach amhábhair chriticiúla ní bheadh an chuid is mó den tsochaí in ann feidhmiú, toisc go bhfuil siad le fáil in go leor fearas laethúil agus i dtáirgí atá riachtanach do gheilleagar gach Ballstáit, mar shampla fóin chliste, gluaisteáin leictreacha, tuirbíní gaoithe, leasacháin plandaí nó aerárthaí.

Teicneolaíocht chreathach i bhfóin = tungstan

Feithiclí leictreacha = litiam, cóbalt agus nicil

Tuirbíní gaoithe = bórón

An gheopholaitíocht a bhaineann le hamhábhair chriticiúla a fhoinsiú

Is ó lasmuigh den Aontas den chuid is mó a fhaightear amhábhair chriticiúla. Cé nach mbeidh an tAontas in ann a dhóthain féin a tháirgeadh choíche, tá sé d’aidhm aige a sholáthar a éagsúlú.

Faoi láthair, tá an tAontas ag brath go hiomlán ar thír amháin le haghaidh amhábhair chriticiúla áirithe:

• is í an tSín a chuireann 100% de sholáthar dúl tearc-chré trom an Aontais ar fáil
• is í an Tuirc a chuireann 99% de sholáthar bóróin an Aontais ar fáil
• is í an Afraic Theas a chuireann 71% de riachtanais phlatanaim an Aontais ar fáil

Ó 2024 i leith, mar gheall ar shrianta onnmhairiúcháin ar dhúile tearc-chré agus ar ábhair chriticiúla eile arna bhforchur ag tríú tíortha, treisíodh an phráinn a bhaineann le straitéis éagsúlaithe an Aontais.

Mar shampla, le 3 bliana anuas, ghlac an tSín sraith beart rialaithe onnmhairí, lena gcumhdaítear amhábhair chriticiúla, mar atá gailliam, tungstan, biosmat agus tearc-chré, ach freisin táirgí deiridh ar nós ceallraí, nó trealamh a bhaineann le dúile tearc-chré a phróiseáil.

I gcomhthráth, tá dlús curtha ag gníomhaithe domhanda eile lena ngníomhaíocht chun rochtain ar amhábhair chriticiúla a dhaingniú dá dtionscail trí thionscadail amhábhar criticiúil a mhaoiniú agus a soláthairtí a éagsúlú trí chomhpháirtíochtaí.

Mórsholáthróirí amhábhar criticiúil san Aontas:

An féintuilleamaí a neartú

Chun an spleáchas ar thríú tíortha i ndáil le rochtain ar amhábhair chriticiúla a laghdú, leag an tAontas amach na cuspóirí seo a leanas do 2030.

10% ar a laghad de thomhaltas bliantúil an Aontais le teacht ó eastóscadh san Aontas.

40% ar a laghad de thomhaltas bliantúil an Aontais le teacht ó phróiseáil san Aontas.

25% ar a laghad de thomhaltas bliantúil an Aontais le teacht ó athchúrsáil intíre.

I gcás gach amhábhar straitéiseach, cion nach mó ná 65% de thomhaltas bliantúil an Aontais ag aon chéim ábhartha den phróiseáil ón aon tríú tír amháin

Chun an méid sin a bhaint amach, tá dlús á chur ag an Aontas le gníomhaíochtaí trádála, lena gcuirtear an méid seo a leanas san áireamh:

• club amhábhar criticiúil do gach tír atá ar aon intinn agus atá toilteanach slabhraí soláthair domhanda a neartú
• an Eagraíocht Dhomhanda Trádála a neartú
• leathnú a dhéanamh ar a líonra de chomhaontuithe um infheistíocht inbhuanaithe a éascú agus de chomhaontuithe saorthrádála
• tuilleadh brú a chur ar fhorfheidhmiú chun dul i ngleic le cleachtais éagóracha trádála

Tionscadail straitéiseacha

Chun cuidiú leis na spriocanna sin a bhaint amach, d’fhormheas an Coimisiún 60 tionscadal straitéiseach faoin ngníomh um amhábhair chriticiúla in 2025, lena gcuimsítear 13 Bhallstát den Aontas agus 13 thríú tír.

Cumhdaíonn na tionscadail 14 cinn de na 17 n-amhábhar straitéiseacha agus cuimsíonn siad an slabhra luacha iomlán, ó eastóscadh agus próiseáil go hathchúrsáil.

Tugtar tús áite do spleáchas laghdaithe, agus béim á leagan ar na slabhraí soláthair is leochailí. Mar shampla, meastar go laghdóidh spleáchas an Aontais ar thír amháin le haghaidh eastóscadh dúl tearc-chré ó 95% go 42% a bhuí le cur chun feidhme na dtionscadal roghnaithe.

Laghdóidh spleáchas an Aontais i gcás gailliam (atá ríthábhachtach do leathsheoltóirí agus don tionscal cosanta) ó 71% go 17%, agus i gcás an ghearmáiniam, d’fhéadfadh an tAontas neamhspleáchas iomlán soláthair a bhaint amach faoi 2030.

• Tionscadail straitéiseacha roghnaithe (an Coimisiún Eorpach)

Slándáil an tsoláthair agus an chiorclaíocht a threisiú

An 3 Nollaig 2025, ghlac an Coimisiún plean gníomhaíochta RESourceEU chun dlús a chur leis na hiarrachtaí chun soláthar amhábhar criticiúil an Aontais a dhaingniú le haghaidh na bpríomhearnálacha tionsclaíocha (mar shampla tionscal na ngluaisteán, IS agus cosaint) agus chun na hiarrachtaí sin a mhéadú i gcomhthéacs an mhéadaithe atá tagtha ar gheopholaitiú na n-ábhar sin.

Moltar sa phlean leasuithe a bheidh dírithe ar an ngníomh um amhábhair chriticiúla chun ciorclaíocht a fheabhsú, agus é mar aidhm leis an acmhainneacht athchúrsála a mhéadú agus an margadh tánaisteach le haghaidh amhábhair chriticiúla a neartú, go háirithe i ndáil le buanmhaighnéid.

Arna ghlacadh an 4 Márta 2026, tacaíonn an seasamh ón gComhairle leis na hathruithe atá beartaithe agus:

• ceanglaítear ar an gCoimisiún fógra a thabhairt do na Ballstáit agus do bhoird cuideachtaí i gcás aon rioscaí soláthair amhábhar criticiúil
• soiléirítear an t-údarú atá ag an gCoimisiún chun bearta maolaithe riosca a mholadh
• ceadaítear pasanna táirge a úsáid chun oibleagáidí faisnéise maidir le buanmhaighnéid a chomhlíonadh

• Amhábhair: seasamh glactha ag an gComhairle chun slándáil an tsoláthair agus ciorclaíocht thionscal an Aontais a threisiú (preaseisiúint, an 4 Márta 2026)
• Rialachán lena leasaítear an gníomh um amhábhair chriticiúla, togra ón gCoimisiún

Le plean gníomhaíochta RESourceEU, tugtar isteach roinnt ionstraimí nua freisin, lena n‑áirítear:

• lárionad Eorpach um amhábhair chriticiúla
• cur chuige stoc-charntha comhordaithe
• sásra ceannaigh chomhpháirtigh tríd an ardán amhábhar

• Plean gníomhaíochta RESourceEU, teachtaireacht ón gCoimisiún

An t-éileamh amach anseo

Leis an gcuspóir atá ag an Aontas laghdú 55% ar a laghad a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha faoi 2030, tá an Eoraip ar chonair fhreagrach chun aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050.

Chuige sin, ní mór an dá aistriú a chur i gcrích, an córas fuinnimh a dhícharbónú agus neamhspleáchas a chinntiú trí rochtain a fháil ar amhábhair chriticiúla agus na hamhábhair sin a chlaochlú.

Éileamh ar ábhair san Aontas Eorpach (cás ardéilimh):

Léirítear leis na sonraí seo réamhaisnéis maidir le héileamh na n-amhábhar criticiúil cúig earnáil straitéiseacha de chuid an Aontais: foinse fuinnimh in-athnuaite, soghluaisteacht leictreach, tionscal, teicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide (TFC) agus aeraspás agus cosaint.

Féach freisin